Homilie
Een andere planeet
Vorige maand nam ik deel aan een bijeenkomst van de Redemptoristen oversten in Latijns Amerika. Onder de medebroeders op de vergadering was pater Vicente, een jonge provinciale overste uit Brazilië, die ook verantwoordelijk is voor de Redemptoristen in Suriname. Toen hij verslag uitbracht over de medebroeders in dat land, sprak pater Vicente met groot enthousiasme over de missie, maar hij benadrukte ook hoe veel het land verschilde van Brazilië. Hij herhaalde meerdere malen de zin Suriname is een andere planeet!!
Als iemand van een buurland een dergelijke sterke uitspraak doet, kunnen we ons voorstellen dat Paramaribo en Batavia lichtjaren verwijderd zijn van Tilburg en de rest van Nederland. Net als 167 jaar geleden toen een jonge priester genaamd Petrus Donders voet aan land zette in Paramaribo, blijft Suriname een prachtig maar vreemd landschap voor de bezoeker.
Een buitengewone roeping
Het land Suriname is niet het enige ongewone element in de biografie van de Zalige Petrus Donders. Te midden van de heilig en zalig verklaarde Redemptoristen, was Peerke de enige die aanvankelijk door onze Congregatie werd afgewezen. Nadat de Redemptoristen, de Jezuïeten en Franciscanen hun deur voor deze nederige zoon van Tilburg hadden gesloten, leidde God hem tot het diocesaan priesterschap en vervolgens als missionaris in Suriname.
Vierentwintig jaar later volgden de Redemptoristen hem naar dat verre land en ontdekten dat Peerke al leefde in de traditie en inspiratie van onze Stichter, Sint Alfonsus. Peerke is de Redemptoristen oprecht dankbaar geweest dat zij hem uiteindelijk in hun midden hebben opgenomen; echter wij, zijn medebroeders, zouden ons moeten schamen over onze kortzichtigheid en deze gezegende man tegemoet treden met zachtmoedigheid en harten die bereid zijn te leren.
Kan het bijzondere leven van Petrus Donders, dat twee eeuwen geleden in deze stad begon en dat werd doorgebracht in de jungle, op de rivieren en plantages van Suriname, ons vandaag nog iets leren? Of zouden we hem moeten bezien als een mooi maar exotisch kunstwerk dat bewonderd kan worden, maar niet kan worden nagebootst?
Een exotische manier van leven?
De meest fundamentele les van zijn leven is zeker de manier waarop hij het grote mysterie begreep dat nog steeds mannen en vrouwen fascineert: de mogelijkheid van ware liefde. Allereerst wist Peerke dat hij geliefd was – kostbaar, alle dagen, en eeuwig – door de Ene die de wereld zo zeer heeft liefgehad dat Hij zijn eniggeboren Zoon heeft gezonden (Joh 3, 16).
Voor hem is het christendom niet slechts een aantal overtuigingen of een morele code; veeleer, in de eerste plaats en bovenal is het een ontmoeting met een Persoon, Jezus Christus. Hij begreep de leer van Jezus dat God kan worden ontmoet in gebed maar ook in de liefdevolle diensten van anderen. Peerke leerde dat zijn leven een geschenk was, een geschenk dat slechts geheel tot uitdrukking kon komen door het volledig, en zonder enige reserve, aan God en zijn medemensen te geven.
Liefde niet in woorden en leuzen maar in daden die waarachtig zijn
Mensen worden het nooit moe om over liefde te spreken. Je hoeft maar naar de bioscoop te gaan, naar een opera te luisteren of gedichten te lezen om te begrijpen hoezeer de liefde de mens blijft fascineren. Het leven van de Zalige Petrus toont ons dat ware liefde geen onderwerp van gesprek is of zo maar kan worden opgemerkt; het moet uiteindelijk worden geleefd door concrete keuzes en handelingen. Zo luidt de aansporing van de apostel Johannes die wij aan het einde van de eerste lezing hebben gehoord: Laten wij niet liefhebben in woorden en leuzen maar in daden die waarachtig zijn.
De Zalige Petrus Donders hield geen bespiegelingen over de liefde. Naar het schijnt schreef hij gedurende de gehele periode van 45 jaar missiewerk in Suriname slechts 52 brieven. Peerke was een man van daden en zijn begrip van liefde wordt uitgedrukt in daden, niet in verheven woorden of ingewikkelde theorieën. U kent natuurlijk wel de schilderijen en iconen die proberen de stoffelijkheid van zijn liefde te vangen. Deze beelden Peerke af terwijl hij de wonden van de leprozen verbindt of terwijl hij geduldig uitleg geeft aan de inheemse bevolking van Suriname. Laat me nog twee andere beeltenissen van hem in herinnering brengen. Voor zover ik weet, zijn er geen schilderijen die deze gebaren van liefde weergeven. Ik bedoel dan zijn sigaar en zijn accordeon.
Respect
De laatste keer dat ik de voormalige leprakolonie in Batavia bezocht, wees één van de confraters mij op een geïsoleerd plekje aan de buitenrand van het kamp. Dat was het plekje, vertelde hij, waar Peerke rookte. En waarom hij niet in de aanwezigheid van de leprozen? Omdat de rest van de gezagsdragers voortdurend rookten om de stank van de leprozen te verdrijven. De Zalige Petrus deed dat nooit, als teken van respect voor zijn lijdende broeders en zusters. Voor hem waren de leprozen kinderen van God, broeders en zusters van Jezus, geen cliënten, statistieken of zelfs geen zieltjes om te redden. Zijn liefde voor hen was vol van respect.
Creativiteit
Toen hij bijna 60 jaar was, begon de Zalige Petrus een apostolaat onder de inheemse bevolking in Suriname. Hij zag al gauw dat de pastorale methodes die hij in de stad Paramaribo of in de leprakolonie Batavia gebruikte, bij de inheemse bevolking niet zou werken. En dus zocht hij naar nieuwe manieren om het Evangelie te verkondigen. Hij ontdekte dat muziek de mensen aantrok, en in de derde fase van zijn leven, leerde hij accordeon spelen. Zijn liefde voor hen was vindingrijk. Toen hij stierf jammerden de Indianen: En wie gaat ons nu zingen leren?.
De boodschap van Peerke
Keren we terug naar de vraag die eerder in deze overweging al naar voren kwam: kan het leven van de Zalige Petrus Donders ons vandaag de dag nog aanspreken? Ik geloof dat we een belangrijke verandering in hem gedurende zijn 77 levensjaren kunnen waarnemen. In zijn werk bij de verlaten armen, werd hij eerst gemotiveerd door een gevoel van plicht. Beetje bij beetje ontdekte hij grote tevredenheid in het dienstbaar zijn aan de armen. maar, uiteindelijk, realiseerde hij zich dat hij in feite één van hen was, nog een arme man die oneindig geliefd was door God, tezamen met de minste van zijn medemensen.
Deze solidariteit werd teweeg gebracht door de manier waarop hij de twee geboden leeft, waarvan de hele wet en profeten afhankelijk zijn (Mt.22, 40). Door met heel zijn hart, met heel zijn ziel en met heel zijn verstand van God te houden, ontdekte Peerke dat hij zijn naaste moet beminnen gelijk hemzelf. Zijn liefde voor God was slechts een antwoord op de liefde van God, die hem eerder lief had. Dat leidde tot de overtuiging dat God anderen op dezelfde manier liefhad. Na een levenlang oefenen, ontdekte hij de fundamentele solidariteit waartoe ieder mens geroepen is.
Peerke heeft een bijzondere boodschap voor ons, zijn medebroeders in de Congregatie van de Allerheiligste Verlosser. Kun je voor je geestesoog het beeld halen waarop hij naar ons toe komt, glimlachend, in een haveloze toog, en met een accordeon over zijn schouder? Natuurlijk rookt hij niet, om ons niet te beledigen. Wat zegt hij? Zijn boodschap aan ons, zijn broeders, is deze: als je gelukkig wilt zijn, blijf dicht bij de Heer in dankbaar gebed, schenk aandacht aan de schreeuw van de in de steek gelaten armen, ga naar ze toe en Jezus zal je leren te zingen.
P. Gen. Joe Tobin
|
